سازمان غیر دولتی NGO

ساختار سازمان های غیر دولتی

دیدگاهی كه اكثر برنامه ریزان و سیاستگذاران دولتی از مفهوم توسعه دارند، با آنچه كه در عمل وجود دارد، متفاوت است. این امر باعث شده است مردم كه اغلب مخاطبان اصلی فرایند توسعه هستند، برداشتی متفاوت و گاهی متناقض از آن داشته باشند. مفهوم درست این عبارت به معنای مشاركت دادن مردم و سازمانها در تمام مراحل آن است. تنها در این مورد است كه مردم و سازمانهای مردمی یا غیر دولتی به طور مستقیم یا غیرمستقیم از نتیجه ی آنچه كه ساخته و پرداخته اند، بهره مند خواهند شد.

مشارکت سازمان های مردم نهاد و سازمان های دولتیتحقق مشاركت، موجب توسعه ای مردمی خواهد شد. امروز در كشورهای توسعه یافته، مردم از طریق نهادهای مختلف اجتماعی، سازمانهای اقتصادی، سیاسی و آموزشی، در تصمیم گیری های علمی، تخصصی، تجاری در قالب سازمانهــای رسمی و غیررسمی و در زمینه های گوناگون فعالیت دارند. این در حالی است كه در كشورهای در حال توسعه، به دلیل اشتباه در تعریف جایگاه مردم و دولت، مردم و سازمانهای غیردولتی از نقش ضعیفی در امر توسعه برخوردار می باشند.

باوجود قدمت فعالیت و حضور سازمانهای غیردولتی در ایران كه به نوعی جزء جدایی ناپذیر فرهنگ ملی و مذهبی ما بوده است، در سالهای اخیر به دلیل مفهوم سازی جدید آنها، به ویژه در مطالعات اجتماعی و اقتصادی و نیز ظهور مراجع تعیین صلاحیت سازمانهای غیردولتی (NON – GOVERNMENT ORGANIZATION) برای به رسمیت شناختن آنها، تاریخچه حضور و ایفای نقش این سازمانها در سطوح محلی، منطقه ای و ملی نادیده انگاشته شده است. باتوجه به اینكه منابع طبیعی در كشور درصد بسیار بالایـــی از سطح كشور را در بر می گیرد و زیربنای توسعه اقتصادی، اجتماعی و ملی را تشكیل می دهد وسعت بسیـار زیاد عرصه های منابع طبیعی و وعده امكانات و بودجه دولتی، لزوم توجه به مشاركت سازمانهای غیردولتی در حفظ،‌ احیا و توسعه پایدار این بخش از منابع ملی را موجب می شود.

تجارب تجارت جهانی نشان می دهد كه سازمانهای غیردولتی (NGOs) بـا ایفای نقشهای نظارتی، بسیج، جذب و هدایت منابع انسانی، مادی و معنوی می توانند بهترین نمود از مشاركت مردمی باشند كه با انسجام بخشی به گروههای انسانی هم هدف، راه گشای دستیابی به اهداف توسعه پایدار در منابع ملی باشند.

 به طور كلی، اصطلاح سازمان غیردولتی در مورد موسساتی به كار می رود كه مستقیماً از بودجه دولتی استفاده نمی كنند و اعضای آنها در مقابل فعالیتی كه انجام می دهند، مسئولیت تفویض شده دولتی ندارند. گاهی این اصطلاح هم مفهوم سازمانهای مردمی را به خود می گیرد.

مفاهیم مرتبط با ساختار سازمانهای غیردولتی

ساختار یك سازمان غیردولتی بیان كننده چارچوب مشترك و دربردارنده عناصر تشكیل دهنده آن سازمان، همچنین روابط حاكم در بین آنها است. ساختار سازمانهـای غیردولتی، بدین گونـه دسته بندی شده اند:

1 – نهادهـای موثر اجتماعـی
2 – تشکیلات
3 – رهبریت گروه
4 – مدیریت
5 – هدف از تاسیس
6 – پویایی گروهی
7 – اعضا
8 – منابع (اقتصادی و انسانی)

مشارکت مردمی در NGO هاهریك از سازمانهای غیردولتی در بستری به نام نهاد اجتماعی شكل گرفته و رشد كرده اند. انسانها در ارتباط متقابل و تعامل با یكدیگر، شكل هایی از مناسبـات را به وجود مـی آورند كه هویت خاصی دارند و سازوكارهای عمده ای را برای منظورهای مختلف در اختیار جامعه قرار می دهند. نهادهای اجتماعی، پایدارترین شكل مناسبات انسانی وتعیین كننده روش های انجام رفتارهای اجتماعی استقرار یافته هستند كه كاركردی خاص را مدنظر قرار می دهند.

نهادهای عمده اجتماعی، معمولاً شامل پنج نهاد می باشند:
1 –  فرهنگی – مذهبی،
2 –  آموزشی،
3 –  اقتصادی،
4-  سیاسی
5 – خانواده

هریك از سازمان های غیردولتی متوجه گروه های انسانی می باشند كه به اتكای یك نهاد اجتماعی تكوین یافته اند. نهادهای اجتماعی، اهداف تاسیس هر سازمان غیردولتی را تعریف می كنند و برمبنای این اهداف، رسمیت یابی آنها را تضمین می نماید. به طور مثال، یك سازمان غیردولتی با اهداف اصلی اقتصادی به دلیل در اختیار داشتن و مالكیت منابع، به سرعت از سوی اعضای نهادهای اقتصادی مانند بازار به رسمیت شناخته خواهد شد.

شیوه مدیریت سازمانهای غیردولتی، از نوع مردمی و مشاركتی است و همه برای داشتن پست مدیریتی دارای شانس مساوی هستند در حالی كه در سازمانهای دولتی، رابطه ی صف و ستادی حاكم می باشد و تصمیمات به طور متمركز اتخاذ می شود.

بررسی عبارات مفهومی مرتبط با ساختار سازمان های غیردولتی، چهار ویژگی عمده را مشخص می سازد:

– تقریباً تمام سازمان های غیردولتی متشكل از افرادی است كه انگیزه بالایی برای فعالیت در جهت هدفی خاص را دارند.

– اعضاء در سازمان های غیردولتی، به طور داوطلبانه فعالیت می كنند.

– بیشتر سازمان های غیردولتی به دنبال سود به معنای كسب درآمد نیستند، به عبارت بهتر اكثر سازمانهای غیردولتی غیرانتفاعی می باشند.

– غالباً این سازمانها باتوجه به اهداف ویژه ای تعریف می شوند.

گذشته از موارد ذكرشده، دو مفهوم دیگر نیز اغلب در تعریف و تشخیص ساختار یك سازمان غیردولتی به كار برده می شود. ساختار قانونی یك سازمان دولتی، بوروكراتیك است. تصمیم گیری در یك سازمان دولتی، از بالا به پایین است در حالی كه در سازمانهای غیردولتی، رسمی گرایی اداری كمتر به چشم می خورد و تصمیم گیری، جمعی و مشاركتی است.

این سازمانها در زمینه های وسیعی فعالیت می كنند. برخی از آنها دارای زمینـه فعالیت ویژه ای مانند حقوق بشر، محیط زیست و بهداشت خانواده وامثال آن می باشند؛ برخی نیز اهداف كلی و فراگیری مانند توسعه پایدار و توسعه همه جانبه در یك منطقه و یا در سطح بین المللی را در نظر دارند.

سازمان های غیردولتی در ایران از قدمت چندین صدساله برخوردارند. این امر زمینه های لازم برای گسترش سازمانهای غیردولتی را در كشور فراهم می كند. با چنین دیدگاهی، دیگر این سازمان ها نه تنها وارداتی نیستند، بلكه از بستر تاریخی و از هویت فرهنگی نیز برخوردار خواهند بود. اگرچه این نكته نیز نباید فراموش شود كه به جز در بخشهای جامعه شناسی روستایی و كشاورزی (از قبیل: بنه، حراثه، یاور و امثال آن)، مطالعه زیادی در این باره، در كشور انجام نگرفته است.

ابتدا سازمان های غیردولتی با توجه به اهداف اصلی آنها به دو گروه تقسیم شدند:

سازمانهای مردمی – غیردولتی با اهداف اصلی اقتصادی
سازمانهای مردمی – غیردولتی با اهداف اصلی غیراقتصادی

با توجه به هدف، اقتصادی بودن یك سازمان، زیربنایی ترین گرایش آن سازمان را تشكیل می دهد و به معنای آن است كه اساساً سازمان و اعضای آن آیا به دنبال كسب منفعت و سود هستند و یا به دنبال هدف فراتری می باشند، مانند شناخت و تاثیر اجتماعی با هدف ارتقای فرهنگی، مذهبی، آموزشی، سیاسی، رفاه و عدالت اجتماعی.

سطح دوم برای دسته بندی انجام شده براساس «میزان رسمیت یافتگی» آن سازمان است. این سازمان ها را می توان از نظر میزان رسمیت یافتگی، در سه دسته، مشخص و تعریف كرد: اولین دسته شامل گروه های غیررسمی و سازمان نیافته، دومین، شامل سازمان های شناخته شده از سوی مردم (حقوق عرفی) و نهایتاً دسته سوم شامل سازمان های مردمی و غیردولتی رسمیت یافته از نظر قانونی می باشند.

شیوه مدیریت سازمانهای غیردولتی، از نوع مردمی و مشاركتی است

دسته اول، گروههایی هستند كه از پویایی برخوردارند. غالباً این گروهها متوجه یكی از نهادهای عمده اجتماعی می باشند.
دسته دوم، گروههای استقرار یافته اجتماعی قرار دارند؛ اكثـر این گروهها را می توان در قالب شبه سازمانها مشخص ساخت. تشكلها، و جمعیتهای محیط زیستی در این دسته بندی قرار می گیرند.
در دسته سوم، گروههای سازمان یافته قرار دارند. این سازمانها نه تنها از سوی مردم و عرفاً شناخته شده اند، بلكه قانون نیز به آنها رسمیت لازم را اعطاء كرده است. انجمنهای تخصصی و شركتهای ثبت شده تجاری در این دسته قرار می گیرند.

مفاهیم مرتبط با كاركرد سازمانهای غیردولتی

یك سازمان غیردولتی مبین توابعی رفتاری است كه عوامل مختلف و ساختاری را به كار گرفته و در نهایت منتج به هدفی خاص می شود. گذشته از هدفی كه بانیان یك سازمان غیردولتی در تاسیس آن داشته اند، در عمل هر سازمانی اهدافی را دنبال می كند. عمده ترین اهدافی را كه سازمانهای غیردولتی اغلب به دنبال آن می باشند عبارتند از:

* اطلاع رسانی و آگاه سازی عمومی (ارتباطات)؛
* جلب مشاركت مردمی (بسیج مردمی)؛
* جذب سرمایه ها و منابع كوچك مردمی (بسیج منابع)
* ایجاد، گسترش و تقویت هماهنگی میان دولت و مردم (هماهنگی)؛
* ایجاد، گسترش و تقویت تفاهم میان مردم ملل مختلف؛
* پایداری در تولید و مصرف،


مرداد ۳۰, ۱۳۹۲ | Category: مقاله | Comments: none

 


نظر بگذارید




bottom